Sunday, January 11, 2015

Mumbai - North, South and in Between

Some of my favorite places:

Ranade Road vegetable market
                                                 
                                 

                                 


     If you are flying in from New York, chances are you will land in Mumbai late in the night. You can try to catch a few hours of sleep; but don't count on it. What do I do on my first morning in the city - when I am jet- lagged and a bit groggy from lack of sleep?  I go to the Ranade road bhaji market. It is my favorite place to get fresh vegetables. I used go there with my mother. Now I take my son with me. Surprisingly some of the same bhaji-sellers are still there. What does my son do when I am grocery shopping? He sits in the car with the driver watching boxing videos on TV, amidst the chaos of shops, street vendors, pushcarts, cars, scooters and thousands of people ( maybe I am exaggerating a little; not thousands, hundreds of people but definitely thousands in the evening) that Ranade Road is and he doesn't seem to mind it.

     मी आई बरोबर रानडे रोडला भाजी घ्यायला जायचे तेंव्हा एक म्हातारी आज्जीबाई एका झाडाखाली टोपलीत पालेभाज्या घेऊन बसलेली असायची. दहा -पंधरा वर्षांच्या gap नंतर मी गेले तर ती तिथेच होती. तशीच त्याच जागी टोपलीत ताजा मुळा, माठ, चवळी, मेथी घेऊन बसलेली. गडद रंगाची जुनाट नऊवारी साडी, खणाची चोळी, आंबाडा, कपाळावर गोंदवलेलं सगळ तसच होती. फक्त सुरुकुत्या वाढल्या होत्या आणि  प्राचीन दिसायला लागली होति. भिजवलेली, मोड आलेली कडधान्य विकणाराही होता. अजूनही असतो. नेहमी स्टीलच्या ताटात वाल घेऊन सोलत बसलेला असायचा. अजूनही बसतो. ती आज्जी मात्र हल्ली दिसत नाही. 


 Lunch
  
                                     

                           
     After getting the groceries, newspapers and magazines, it is time for lunch. On the first day, it is always at a konkani restaurant. I need my Mumbai fish and my son wants his malvani chicken curry with konkani wade. So we head either to a place in Dadar, very close to Ranade road or to Bandra.

     मध्यंतरी न्यूयॉर्क सिटीत एक दक्षिण - आशियायी साहित्य मेळावा झाला. छोटा होता. फार मोठा नाही. सुकेतू मेहता, मीरा नायर (दोघेही न्यूयॉर्क मध्ये राहतात) वगैरे मंडळी काही सत्रातून हजेरी लावून गेली. खाद्य -पुस्तकांवरील चर्चासत्र चांगलं रंगलं.  मुळचे गोव्याचे आणि न्यूयॉर्कमध्ये सेलेब्रिटी शेफ मानले जाणारे एक कुक-बुक लेखक म्हणाले कि भारतात जी भाज्यांची आणि कडधान्यांची विविधता आहे तिची ओळख अमेरिकेला करून देणं हे अमेरिकेतल्या भारतीय शेफ्सच काम आहे. पण अजून त्यात यश मिळालेलं नाही. अमेरिकन कपड्यांवर भारतीय डिझाईन्सचा प्रभाव आता दिसतो. पण जेवणाच्या बाबतीत नाही. अजूनही सर्वसामान्य अमेरिकन लोकांच्या मते भारतीय जेवण म्हणजे चिकन टिक्का मसाला, तंदुरी चिकन आणि नान. त्या पलीकडे नाही. भाजीपाल्याच्या विविधतेच्या बाबतीत त्यांनी मुंबईतील काही बाजारांची उदाहरणं दिली. बाजारात त्यादिवशी जे मिळतील ते ताजे मासे घेऊन, आपल्या मूळ चवीशी प्रामाणिक राहून, वैविध्यपूर्ण जेवण लोकांना वाढणाऱ्यात त्यांनी बांद्र्याच्या एका खाणावळीचा उल्लेख केला.
     मुंबईला गेल्यावर रोज नाही पण निदान एक-दोन दिवसा आड तरी आमची त्या खाणावळीत फेरी होते. "कोकण्यांच्या खाणावळी"चा उल्लेख अप्पर वेस्ट साईडला कोलंबिया युनिव्हार्सिटीच्या इमारतीत ऐकून तृप्त वाटलं. अगदी त्या खाणावळीत जेवल्यावर वाटतं तितक तृप्त नाही पण त्याच्या जवळपास.
     पण दुपारी तिथे जेवल्यावर डोळ्यावर झोप येण्याची दाट शक्यता असते.  आणि jet -lag वर मात करण्यासाठी कितीही झोप आली तरी पहिल्या दिवशी तरी दुपारी न झोपणं चांगलं.
   
     After a satiating lunch of fish and chicken curry, we try not to go home. If you succumb to sleep at that point, your jet-lag will linger. So we drive around the city in the rented car listening to Bollywood music on the radio. My favorite station is Radio Mirchi which plays a good mix of old and new songs. We stop for tea and cold -coffee in late afternoon and try to return to Dadar as the sun begins to set.


Shivaji Park

                                         Udyan Ganesh Mandir , Mumbai

     Shivaji Park is bustling at this time of the day. It is after all, a place for people of all ages to hang out with their own group. If you decide to sit on the low wall that surrounds the park, you might end up next to a group of retired men discussing state politics. A few feet away will be a group of older women. I have never listened in on their conversation actually but I imagine they must talk about their kids, grandkids and the dinner menu. Next to them - groups of college kids - they prefer to hang around the food and beverage kiosks. If you wish you can go into the small temple that's on the western edge of the park and pay your respects to Lord Ganesh or you can walk around the park to stretch your legs.

     अमेरिकेत प्रत्येक नेबरहुडला स्वतःच प्लेग्राउंड असतं तसं भारतात प्रत्येक छोट्या भागाला स्वतःच एक देऊळ असतं. कधी कधी एका पेक्षा जास्तहि.  पण उद्यान गणेशसारखा परिसर सगळ्याच देवळांना लाभतं नाही. संध्याकाळी पाय मोकळे करायला बाहेर पडावं, पार्कभोवती दोन- चार फेऱ्या माराव्यात, मिनिटभर गणेशाच्या समोर उभं रहावं. त्याला हात जोडून झाले कि जाऊन कट्ट्यावर आपल्या मित्र -मैत्रिणी समवेत बसावं, बागेत लहान मुलं खेळत असतात, कोल्ड्रिंकच्या दुकानाभोवती कॉलेज तरूण - तरुणींचा घोळका जमलेला असतो - लांबूनच त्यांच्या गप्पा ऐकाव्यात-  हे सगळं करावसं तुम्हाला वाटतं नाही का? हा प्रश्न माझ्या नेहमी मनात येतो जेंव्हा रिटायर झाल्यावरही स्वखुशीनं अमेरिकेत रहाणारे भारतीय मी बघते.  शिवाजी पार्कच्या कट्ट्यावर बसलेले  बायकांचे ग्रुप्स बघितले कि मला उगीचच वाटतं त्या नक्की आपल्या मुला - नातवंडांच्या बद्दल बोलत असणार आणि आता घरी गेल्यावर फक्त कुकरच लावायचाय किंवा दोन भाकऱ्या टाकल्या कि झालं अशा तऱ्हेचं काहीतरी संभाषण करत असणार.  कुठलाही गाजावाजा न करता, मोठ्ठ्या योजना न आखता मला वाटतं शिवाजी पार्क एक छान integrated मैदान झालय.


Early Dinner
 
                                            

      If I am able to keep my son up untill 8 o clock on the first day, I feel I have half-won his battle with jet-lag. So we have an early dinner (bhaji -bhakari/pav- bhaji) at a nearby cafe and head home to sleep.

     ताजी नाचणीची किंवा ज्वारीची भाकरी आणि भाजी मुंबईत बऱ्याच ठिकाणी मिळते. तयार खाद्य पदार्थांच्या  बाबतीत मुंबईकर फार भाग्यवान आहेत!
                                                                     
                                                                           Day 2


 Prithvi Theatre
          
                                         

     During school holidays, Prithvi theatre stages plays for children. Most of them are in hinglish - hindi -english mix with a smattering of marathi lines here and there. It's easy to book their tickets online. This time I'd made reservations for all the shows that we wanted to see, before leaving New York. They also have a good cafeteria. Also, there is a nice sea food "lunch home" nearby.

     कळत नकळत माझं मन नेहमी पृथ्वी थिएटर आणि रविंद्र नाट्य मंदीरची तुलना करत राहातं. रविंद्र नाट्य मंदिराला बऱ्याच जमेच्या बाजू आहेत ज्या पृथ्वीला नहित. पृथ्वी लांब जुहूला खूप आत कोपऱ्यात आहे. त्यांची जागाही फार लहान आहे. त्याविरुध्द रविंद्र नाट्य मंदिर मध्य मुंबईत अगदी मध्यवर्ती ठिकाणी आहे. त्यांच्या कडे खूप मोठ्ठ प्रांगण आहे. मग पृथ्वी थिएटर एवढं चांगलं चाललेलं असताना रविंद्र नाट्य मंदिराची इतकी दुरावस्था का? पृथ्वीनी जसं आपल्या छोट्याशा अंगणात एक छान उपहारगृह चालवलय तसं रविंद्रला आपल्या प्रांगणात नाही  चालवता येणार? मुंबईत outdoor cafe खूप कमी आहेत. रविन्द्रकडे जागा आहे. जवळच सिद्धीविनायक मंदिर आहे; तिथे कायम गर्दी असते. पाठीमागे एक आर्किटेक्चर कॉलेज आहे जिथे तरुण मुलं -मुलींचा वावर असतो. मग शिवाजी पार्क परिसरात काही छान मराठी मेन्यु असलेली उपहारगृह आहेत तशा प्रकारचा आउट डोअर कॅफे रवींद्रच्या प्रांगणात चालू नाही शकणार?
     परवाच्या त्या साहित्य मेळाव्यात सुकेतू मेहतांनी आमच्या सारख्या, देशात आणि देशाबाहेर दोन्ही ठिकाणी राहू इच्छिणाऱ्या लोकांच वर्णन करायला एक शब्द प्रयोग वापरला - "इंटर-लोकल". मला तो पटला. ते म्हणाले कि आता जगभर अशी जनता तयार होतेय ज्यांच नातं ते ज्या भागात रहातात त्या भागाशी जास्त जवळीकीच असतं - कुठल्याही एका देशापेक्षा. उदाहरणादाखल ते म्हणाले कि एखाद कुटुंब अप्पर ईस्ट साईड आणि मलबार हिल दोन्ही ठिकाणी आलटून -पालटून राहात असेल आणि दोन्ही ठिकाणची गल्ल्या बोळं , कुठे काय चांगलं मिळतं हे त्यांना सारखच ठाऊक असेल.
     मुंबईत घर घेताना अप्पर वेस्ट साईड सारखं नेबरहूड हवं असा विचार आम्ही नक्कीच केला नव्हता. रविंद्र नाट्य मंदीर, शिवाजी पार्क आणि सिद्धी विनायक मंदीर ह्या तीन गोष्टीं जवळ आहेत हि प्रभादेवीच्या बाबतीत मला जमेची बाजू वाटली होती. रविंद्र नाट्य मंदिराचं जून रूप तेंव्हा पालटण्यात येत होतं.
     तेंव्हा वाटलं होतं कित्ती साम्य आहे दोन्ही भागात! दोन्ही नेबरहुड्स अस्सल मध्यम वर्गीय आहेत. अप्पर वेस्ट साईडला लिंकन सेंटरच मोठ्ठ परफॉर्मिंग आर्टस सेंटर आहे. सेन्ट्रल पार्क, रिव्हर साईड पार्क जवळ आहेत. मंदिर नसेल जवळपास पण न्यूयॉर्क पब्लिक लायब्ररीची घराजवळची एखादी साधी शाखाही कुठल्याही मंदिरापेक्षा कमी नसते. मंदिरा सारखच चिंतन मनन तिथे होऊ शकतं.
      दहा वर्षानंतर बघितलं तर दुर्दैवानं रविंद्र नाट्य मंदिराचं लिंकन सेंटर नक्कीच झालेलं नाही. किंबहुना चांगलं नाट्यगृहही झालं नाही. तिथल्या पु. ल. देशपांडे सभागृहात बरेचदा साड्या, पापड- लोणची, इतर गृहपयोगी वस्तूंची लहन सहान प्रदर्शनं भरत असतात. कधीतरी एखादा मिनी चित्रपट मोहोत्सव नाहीतर नाट्य प्रयोग होतो. पण इमारत फार दुर्लक्षिलेली वाटते. सिद्धीविनायकाच्या दर्शनासाठी एखाद्या पर्यटन स्थळाप्रमाणे कायम लांब लाईन आणि सिक्युरिट चेक असल्यामुळे तिथे साधं देवदर्शन नीट होत नाही तर प्रार्थना कुठून होणार. एक शिवाजी पार्कच तेवढं अजून शाबूत आहे.
     तरी मी स्वप्न बघायचं सोडत नाही. दादर - प्रभादेवी भागात "मराठी माणूस" अजून थोडाफार शिल्लक उरलाय. वाटतं त्यांनी मनात आणलं तर मुंबईचं मायामी करणं कठीण नाही. दोन्हीं शहरांच हवामान सारखंच उष्ण आहे. दोन्ही शहरं समुद्राच्या काठावर वसलेली आहेत. दोन्ही ठिकाणी झाडंही सारख्याच प्रकरची आहेत. दादर - वरळी परिसरात समुद्राकाठी बरीच अविकसित जागा आहे. त्या जागेचा योग्य वापर केला तर अमेरिका - युरोपमधल्या थंड प्रदेशातल्या लोकांना मायामी जसं आकर्षून घेतं तसं थंड देशातल्या लोकांना आकर्षित करण्यासाठी मुंबईत काही करता येणार नाही?
     पण सध्या तरी तिथे काही नाही. त्यामुळे पृथ्वीला सकाळचा शो बघून आम्ही बांद्रयाला एखादया पुस्तकांच्या दुकानात जातो.


 Books
                                           
.
     There are many Barnes and Noble style book stores in Mumbai. Good thing about them is that they have good selection of books by Indian authors in english for children as well as adults. You can easily spend  some quality time there browsing through books.


Worli Sea-face  
                                           

     Our day 2 in Mumbai ends with a visit to the sea-face either in Worli or Marine Drive. Mostly Worli because it is closer to home and you get a good view of the Bandra -Worli Sea Link from  there.


                                                                           Day 3

 Tennis            

                                            

                       
     On our third day in the city, it's time to get into a routine which involves playing tennis - for my son. Our favorite courts are at MSLTA - Maharashtra State Lawn Tennis Association - gem of a place in Cooperage, South Mumbai. They have a quaint, old fashioned canteen overlooking the courts where I can sit and read and watch my son play. I only hope he enjoys playing there as much as I enjoy watching him. So far he hasn't complained.


Kala Ghoda 
                                      


     Even if you are not interested in shopping,  Kala Ghoda near Cooperage is a great place to walk around. (If only the Mumbai Mahanagar Palika would make the streets a little pedestrian -friendly!) There is a Fab India and a Westside there and several other designer stores in the area. Also Jehangir art gallery and the Chatrapati Shivaji Museum nearby are definitely worth a quick visit. I never knew there is a synagogue in Mumbai, until I came upon the beautiful blue building of Keneseth Eliyahoo Synagogue in one of the by- lanes, while looking for Sabyasachi showroom.

     Once we get into a routine, the vacation ends fast. And soon it's time to return. It's hard to say good bye to Mumbai in December; the weather is pleasant - less hot, less humid and you wish you had a week or so more at least to spend there. But NewYork beckons!

     उन्हाळ्यात रिलीज झालेला ओम पूरींचा The Hundred-Foot Journey, बघायचा राहून गेला होता. तो विमान प्रवासात बघायला मिळाला. गेल्या एक -दोन वर्षात लागलेले काही इंग्लिश सिनेमा बघितले कि असं वाटत कि भारतातल्या खडतर, भडक  गोष्टीं - पाश्चिमात्य लोकांनी कधी स्वप्नातही पहिल्या नसतील आणि त्यांच्या पचनी पडायला कठीण जातीला अशा - गडबड, गोंधळ, गर्दी, गोंगाट - वाहनांचा आणि माणसांचा दोन्ही- ह्या गोष्टींची परदेशी लोकांना ओळख करून देण्याचं काम ह्या चित्रपटांच्या माध्यमातून चालू आहे.  Million Dollar Arm ( मुलाला खूप आवडला), The Lunchbox (हा नक्कीच मुलांसाठी नाही) , काही वर्षांपूर्वी आलेला Outsourced आणि The Hundred Foot Journey ह्या सिनेमात ती थीम जाणवते.


Email us: yesheeandmommy@gmail.com
(What would i do without Google images?)





1 comment:

  1. With Car Rental 8 you can get cheap car hire from over 50000 locations across the world.

    ReplyDelete